กิริยาอาขยาต คือ คำกิริยาที่แสดงอาการต่างๆ เช่น ทำ, กิน, ไป, ยืน ฯลฯ ซึ่งสำเร็จเป็นรูปคำขึ้นมาจากการนำองค์ประกอบ 6 ส่วนมารวมกัน ได้แก่ ธาตุ, ปัจจัย, วิภัตติ, กาล, บท และบุรุษ (รวมถึงอาคม)
ธาตุคือแม่บทหรือรากศัพท์เดิมของคำกิริยา ในบาลีแบ่งออกเป็น 8 หมวด ตามปัจจัยประจำหมวด ได้แก่:
ปัจจัยอาขยาตมีทั้งหมด 10 ตัว วางไว้ระหว่างธาตุกับวิภัตติ เพื่อบอกหมวดธาตุและกาล ได้แก่ อ, เอ, ย, ณุ,นา,ณา, ณหา,โอ, เณ, ณย
วิภัตติอาขยาตแบ่งออกเป็น 2 หมวดใหญ่ คือ ปรัสสบท (9 ตัว) และ อัตตโนบท (9 ตัว) รวมเป็น 18 ตัว โดยจำแนกตามกาลและบุรุษดังตาราง:
| หมวดวิภัตติ | กาลที่แสดง | ปฐมบุรุษ (เอก./พหุ.) | มัชฌิมบุรุษ (เอก./พหุ.) | อุตตมบุรุษ (เอก./พหุ.) |
|---|---|---|---|---|
| วัตตมานา | ปัจจุบันกาล | ติ, นฺติ | สิ, ถ | มิ, ม |
| ปัญจมี | ความบังคับ, ความหวัง | ตุ, นฺตุ | หิ,ถ, ถ | มิ, ม |
| สัตตมี | ความยอมตาม, สมควร | เอยฺย, เอยฺยุํ | เอยฺยาสิ, เอยฺยาถ | เอยฺยามิ, เอยฺยาม |
| ปโรกขา | อดีตกาล (นานแล้ว) | อ, อุ | เอ, ตฺถ | อํ, มฺห |
| หิยัตตนี | อดีตกาล (วานนี้) | อา, อุํ | โอ, ตฺถ | อํ, มฺห |
| อัชชัตตนี | อดีตกาล (เพิ่งผ่านมา) | อี, อุํ | โอ, ตฺถ | อึ, มฺหา |
| ภวิสสันติ | อนาคตกาล (แต่วันพรุ่งนี้ไป) | สฺสติ, สฺสนฺติ | สฺสสิ, สฺสถ | สฺสามิ, สฺสาม |
| กาลาติปัตติ | ล่วงแล้ว (เงื่อนไขไม่สำเร็จ) | สฺสา, สฺสํสุ | สฺเส, สฺสถ | สฺสํ, สฺสามหา |
คือพยัญชนะที่นำมาลงไว้ระหว่างหน้าธาตุหรือระหว่างคำเพื่อความไพเราะหรือตามกฎไวยากรณ์ เช่น อ อาคม นิยมลงหน้าธาตุในหมวด อัชชัตนี และกาลาติปตฺติ เช่น คมฺ ธาตุ + อ (อาคม) + อ (ปัจจัย) + อ (วิภัตติ) = อาคมฺม (ได้เสด็จมาแล้ว)
คำชี้แจง: จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดในแต่ละข้อ ระบบจะแจ้งผลลัพธ์ว่า ถูก หรือ ผิด แบบทีละข้อ พร้อมสรุปคะแนนรวมในตอนท้าย